Lourdes, Fátima en Scherpenheuvel: die Mariabedevaartplaatsen kent iedereen wel. Maar Maria wordt ook op minder bekende Europese plekken vereerd, zoals in het Kroatische Marija Bistrica, waar jaarlijks bijna een miljoen pelgrims de Zwarte Madonna komen bezoeken.
Een dinsdagochtend medio september. Trg pape Ivana Pavla II, het Paus Johannes Paulus II-plein, ligt er stil bij in het bedevaartsoord Marija Bistrica, dat ‘Maria bij de heldere stroom’ betekent.
“Iedere Kroatische stad heeft hier een keer per jaar zijn eigen bedevaartweekend. Eergisteren kon je hier over de hoofden lopen. Toen was Zagreb aan de beurt. Dertigduizend pelgrims overspoelden ons stadje. Duizenden legden de veertig kilometer vanuit de hoofdstad te voet af”, vertelt Mateja Janečić.
Langzaam krijgt het plein rode accenten als de winkeliers hun kraampjes uitstallen; die zijn afgeladen vol met de bij de pelgrims zo populaire licitar-honingkoekjes. UNESCO zette de met rode suikerglazuur bedekte vogeltjes, paardjes en vooral hartjes in 2010 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Als Duro Brlečić in zijn winkel uitlegt hoe hij ze maakt, wordt duidelijk waarom ze op die lijst staan. In totaal vijf weken lang moeten ze in verschillende productiestadia drogen!
In de hoge toegangspoort naar de pelgrimskerk van Onze-Lieve-Vrouw, Koningin van Kroatië herinneren plaquettes aan 3 oktober 1998. Dat is de dag waarop paus Johannes Paulus II naar Marija Bistrica kwam om kardinaal Alojzije Stepinac in diens favoriete bedevaartoord zalig te verklaren.
Regelmatig kwam die te voet van Zagreb naar de Zwarte Madonna. “Een half miljoen Kroaten waren getuige van de plechtigheid”, aldus Mateja.
De muren van de arcade rond de kerk en de open kapel van Sint-Catharina zijn behangen met duizenden marmeren danktegeltjes. Erboven verbeelden pastelkleurige fresco’s de tweeëntwintig belangrijkste wonderen die Maria hier verrichtte. Een kolossaal paasei, twee meter hoog, domineert het pleintje voor de neorenaissancekerk.
De vrolijke beschildering in de bekende naïeve stijl laat een processie naar Marija Bistrica zien. Mateja: “De kunstenaars kwamen uit Koprivnica-Križevci. Die streek is bekend door de paaseieren, de pisanica, die ze er op Goede Vrijdag schilderen. Dat is een eeuwenoude Slavische traditie.”
Op het altaar staat het gotische beeld waar alles om draait, de Zwarte Madonna met het kindje Jezus van Marija Bistrica. In 1545 vertelde de pastoor niemand waar hij de Madonna voor het naderende Turkse leger had verstopt. Die kennis ging mee zijn graf in.
Het beeld kwam veertig jaar later weer tevoorschijn. De plek waar het beeld in een nis zat, straalde opeens een fel licht uit. Nadat een tweede Turkse aanval in 1683 is afgeslagen, komt het dan voor de tweede keer verstopte beeld een jaar later op de eerste zondag na 13 juli weer boven water.
Dat wordt daarna de feestdag van de Zwarte Madonna. Vooral nadat het beeld in 1880 een brand overleeft die nagenoeg de hele kerk in de as legt, wordt Marija Bistrica de belangrijkste bedevaartplaats in Kroatië.
“Er is iedere week wel een bedevaart, maar die van Maria Hemelvaart is de belangrijkste. Afhankelijk van het weer komen er dan tussen de honderd- en honderdvijftigduizend pelgrims. Er worden op de kruiswegheuvel achter de kerk vier Missen opgedragen. Die van 11.00 uur is de belangrijkste. Dit jaar ging aartsbisschop Josip Bozanic daarin voor”, vertelt Mateja.
“Voor de meeste pelgrims is het ook een dagje uit. Gezellig een hapje eten met vrienden en familie. Wat flaneren langs de souvenirkraampjes. En natuurlijk willen ze allemaal wat licitar-honingkoekjes mee naar huis nemen.”
De Onze-Lieve-Vrouw in Marija Bistrica is niet de enige bijzondere kerk in Zagorje, zoals de streek ten noordoosten van Zagreb heet. Juweeltjes zijn de Onze-Lieve-Vrouw van de Sneeuw in Belec en de Moeder Gods van Gorje in Lobor.
De Onze-Lieve-Vrouw van Jeruzalem in Trški vrh, hoog boven het stadje Krapina, geldt als de mooiste barokkerk van Kroatië. Voor de verandering is de bouw ervan eens niet betaald door de plaatselijke adel, maar door de inwoners van Krapina zelf. Alle muren en plafonds zijn beschilderd. Altaren en preekstoel vormen een jubelend barokkunstwerk. Naast het hoofdaltaar hangt een kopie van Leonardo Da Vinci’s Laatste Avondmaal.
Het verhaal gaat dat broeder Joachim, een franciscaanse monnik, het vijf duim grote Mariabeeldje van klei in 1669 als cadeautje voor zijn broer meebracht uit het Heilig Land.
Nadat het in een met rocaille versierde glazen lijst was geplaatst, gebeurden er al snel wonderbaarlijke dingen. In een naburige parochie brak runderpest uit nadat parochianen het beeldje hadden gestolen. Sindsdien staat Onze-Lieve-Vrouw van Jeruzalem veilig hoog boven het altaar, in een zee van bladgoud.
De reis die begon bij de Zwarte Madonna van Marija Bistrica sluiten we af in de kathedraal van de Tenhemelopneming van de Heilige Maagd Maria.
In een kapel achter het hoofdaltaar rust in een glazen sarcofaag de controversiële, maar binnen de Kroatische katholieke Kerk ook zeer vereerde aartsbisschop Alojzije Stepinac (1898-1960), de grote promotor van de pelgrimages naar Marija Bistrica.
