In 1972 vroeg de Romeinse straatveger Giuseppe Ianni aan zijn baas of hij een kerststal mocht neerzetten voor zijn collega’s die met Kerstmis moesten werken. Dit kerststalletje groeide uit tot il Presepe dei Netturbini, een favoriet onder pausen, honderdduizenden toeristen en pelgrims.
Zelfs met de routeplanner is het lastig zoeken naar il Presepe dei Netturbini, oftewel de kerststal van de straatvegers. Volg de bordjes ‘Presepe’ op de Via dei Cavalleggeri, op steenworp afstand van de Sint-Pieter.
Voorbij de poort met nummer 5 van de Romeinse vuilnisophaaldienst (Azienda Municipale Ambiente, ook bekend als AMA) staat de kerststal het hele jaar door opgesteld in een voormalige garage. Elk jaar metselde Giuseppe de grot rondom de kerststal verder naar voren met kalk, vuur- en tufsteen, tot de huidige oppervlakte van 45 vierkante meter.
Wat is er zo bijzonder aan deze kerststal? “Te veel om op te noemen, het is een echt kunstwerk”, zegt een trotse Maurizio Longo, die na het overlijden van Giuseppe in 2022 de rol van conservator op zich nam.
“In al die jaren heeft Giuseppe dagelijks gewerkt aan deze kerststal, ook na zijn pensioen. Hij was er altijd. Zijn kennis van de Heilige Schrift en de liefde voor Jezus inspireerden hem tot het maken van deze kerststal, die het Bethlehem van tweeduizend jaar geleden verbeeldt.”
Giuseppe wilde de kerststal zo mooi maken dat zelfs de paus zou komen kijken. Dat lukte. Op een avond in 1974 kwam paus Paulus VI onverwachts langs. Dit bezoek lokte meer mensen naar de kerststal en sommige bezoekers wilden ook een financiële bijdrage geven.
Dit bracht Giuseppe op een idee: geen geld, maar een steen. De eerste stenen die hij kreeg, metselde hij in aan de voet van de kerststal, inclusief een vermelding van de stad of het land waar ze vandaan kwamen. Toen er geen plaats meer was, metselde hij de stenen in de muren van de ruimte rondom de kerststal in.
In totaal zijn er meer dan drieduizend stenen. Sommige uit verre landen als Mauritius, andere uit steden als Wenen, Sevilla, Parijs en New York. Twee stenen komen uit Nederland en ook zijn er schelpen uit Santiago de Compostela.
Daarnaast zijn er plakkaten ter gelegenheid van eerdere Jubeljaren te vinden. Een medewerkster van de Amerikaanse ruimtevaartdienst NASA stuurde zelfs een maansteen en een meteoriet van de planeet Mars met de post.
“Ik vind deze heel bijzonder”, zegt Maurizio. Hij wijst een stuk van de Berlijnse Muur aan. “Giuseppe noemde ze stenen van vrede omdat alle volken hebben bijgedragen aan deze kerststal en door hun gift universeel vertegenwoordigd zijn.”
Het kunstwerk telt 270 personages en tweehonderd dieren en is het voorzien van waterstroompjes en verlichting die is afgesteld op de dag en de nacht. De kerststal staat bovendien bol van de symboliek.
Een rand met blokjes hout geeft de gehele genealogie van Jezus weer tot aan de heilige Maagd Maria. Het deurtje van de stal met de kribbe is gemaakt van olijfhout uit het Heilig Land. De rots waaruit water stroomt verwijst naar Mozes en de zakjes met zout refereren aan Jezus’ uitspraak: “Jullie zijn het zout der aarde.”
Het bruggetje naast de kribbe met Jezus is gemaakt van steen uit Greccio, waar de heilige Franciscus de eerste kerststal uit de geschiedenis bouwde. De Romeinse aquaducten en sommige weggetjes – totale lengte: 54 meter – zijn gemaakt van marmergruis afkomst van de gerestaureerde gevel van de Sint-Pieter.
Maurizio: “Kratten van groenteboeren werden gebruikt voor de deurtjes in de huisjes. Giuseppe recyclede ook veel materiaal, en als straatvegers kwamen we nogal wat materiaal tegen dat goed te gebruiken was. Na een tijdje werd het project zo groot dat Giuseppe hulp kreeg van zijn collega’s.”
Na paus Paulus bezochten ook andere pausen de stal. Paus Johannes Paulus II kwam er zelfs elk jaar totdat hij stierf, in totaal 24 keer. Ook zijn opvolger, paus Benedictus XVI, heeft de stal in 2006 een bezoek gebracht.
Volgens Alessandro Filippi, directeur-generaal van de AMA, heeft deze kerststal niet alleen grote historische, spirituele en culturele waarde, maar vertegenwoordigt hij ook de spirit van de dagelijkse nobele arbeid en dienst van Giuseppe en alle ruim 4400 AMA-medewerkers.
“De kerststal van Giuseppe is voor ons allemaal een referentiepunt voor eenheid in ons bedrijf. Ik zie onszelf als stille krachten die ervoor zorgen dat Rome in staat is om de noden van haar eigen inwoners en van miljoenen pelgrims en toeristen te dienen. Dat doen we door van Rome een schone en veilige stad te maken.”
“Het Heilig Jaar, en het extra afval dat dit genereerde, kwam op ons af als een enorme uitdaging die verantwoordelijkheid eiste en grote inzet”, vervolgt directeur Filippi. “Zonder de toewijding van mijn personeel was dat nooit gelukt.”
Maurizio is inmiddels de kerststal aan het inspecteren. “Ik doe alleen aan restauratie en onderhoud, want nieuwe stenen of nieuwe onderdelen komen er niet meer bij. Uit respect voor Giuseppe laten we de kerststal zo veel mogelijk zoals hij hem in 2022 heeft achtergelaten.”
Het is nog de vraag of paus Leo XIV deze Kerstmis zal langskomen. “De uitnodiging is al de deur uit en natuurlijk hopen wij hem hier gauw te zien. Het is afwachten of hij tijd heeft in zijn drukke agenda.”
