Op Witte Donderdag verraste paus Franciscus met een kort bezoek aan de Regina Coeli-gevangenis in Rome. Geen liturgie dit keer, maar een kort maar krachtig gebaar van nabijheid aan de meest kwetsbaren.
Formeel was het een ‘privébezoek’, maar de camera’s stonden natuurlijk klaar om het vast te leggen. Gevangenen die zich verdringen tegen de tralies van hun cel terwijl paus Franciscus naar hen zwaait vanaf de binnenplaats, een toespraak in de gevangenis zelf, ontmoetingen met bewakers en gedetineerden.
Dat de paus op Witte Donderdag een gevangenis bezoekt, zijn we van hem gewend. Maar normaal gesproken zijn de foto’s anders: we zagen hem in eerdere jaren steevast gevangenen de voeten wassen, passend bij de liturgie van die dag.
De liturgie van Witte Donderdag liet hij ditmaal over aan kardinaal Mauro Gambetti. Vanwege zijn nog altijd broze gezondheid beperkte hij zich tot dit verrassingsbezoekje van een half uur aan de Regina Coeli-gevangenis in Rome.
Het lijkt een patroon in deze Goede Week. Dat de paus vermoedelijk nog te zwak zou zijn om de intensieve liturgieën voor te gaan, was al wel duidelijk. Maar het Vaticaan gaf maar geen uitsluitsel over wat Franciscus precies wel en niet zou doen – de berichten erover kwamen toch steeds neer op: we zullen het nog even moeten aankijken.
Bij de meeste vieringen bleef zijn aanwezigheid beperkt tot een voorbereide tekst die door de plaatsvervangende voorganger werd voorgelezen. Zo ging het bijvoorbeeld bij de chrismamis woensdag, en ook voor de kruisweg vanavond heeft hij de meditaties geschreven, maar zal hij (waarschijnlijk) zelf niet zijn.
Maar dan zijn er ook deze verrassingsbezoekjes. Zondag liet hij zich onverwacht zien op het Sint-Pietersplein na de liturgie van Palmpasen. En op Witte Donderdag dus in de gevangenis. De foto’s van de Goede Week die vanuit Rome doordruppelen naar de rest van de wereld, zijn dit jaar daarom beduidend minder ‘liturgisch’.
Maar tegelijk misschien des te menselijker, en niet minder indringend. In plaats van het mooie maar welbekende gebaar van de voetwassing, zien we nu een nogal aftandse gevangenis. Gebouwd met een capaciteit van 700 gedetineerden, maar waar volgens cijfers van het Italiaanse ministerie van Justitie momenteel ongeveer 1100 mannen gevangen zitten.
“Elke keer als ik door deze deur ga”, zo zei paus Franciscus tegen journalisten bij het verlaten van deze gevangenis, “vraag ik me af: waarom zij en niet ik?” Nog een kort maar krachtige preek ook.
