1600 jaar geleden werd aan de heilige Augustinus de uitspraak toegeschreven: “Wie zingt, bidt dubbel.” Tegenwoordig toont wetenschappelijk onderzoek aan dat wie zingt, optreedt of naar muziek luistert, ook zijn brein verrijkt en versterkt. Dat stelt de katholieke neurowetenschapper Kathlyn Gan.
Kathlyn Gan is behalve hersenwetenschapper ook als liturgisch musicus verbonden aan het aartsbisdom Toronto in Canada. Daar was ze ook als koordirigent actief. Ze leidt een onderzoekslaboratorium aan de universiteit van Toronto. Haar onderzoek laat zien dat muziek deel kan uitmaken van een gezonde levensstijl en bovendien kan helpen de mentale achteruitgang tegen te gaan die met ouder worden gepaard gaat.
Muziek kan ook helpen om het ontstaan van alzheimer te voorkomen, dat in tot wel 95 procent van de gevallen wordt veroorzaakt door niet-genetische factoren zoals obesitas, hoge bloeddruk, roken, doofheid, hersenletsel en sociale isolatie.
Niet alleen stimuleert muziek het brein op bijzondere manieren, het bevordert ook gezonde sociale verbanden wanneer het in groepsverband wordt uitgevoerd, zo legt Gan uit in een interview met de Amerikaanse krant The B.C. Catholic. Muziek wordt gecodeerd en geïntegreerd door meerdere hersengebieden, waarbij neurale netwerken worden gestimuleerd die betrokken zijn bij geheugen, beweging, beloning, emotie en empathie.
“Op basis van die effecten kan muziek ons helpen onze geest actief te houden en sociale verbindingen te bevorderen”, aldus Gan. “Dat kan ons op zijn beurt helpen het risico op alzheimer te verminderen.”
'Muziek heeft mijn spirituele groei gestimuleerd en mijn geloof verrijkt'
Muziektherapie wordt om die reden tegenwoordig steeds vaker gebruikt als onderdeel van een integrale behandelwijze van mensen in de middelste tot late stadia van alzheimer. Dit helpt om gedragsproblemen te verbeteren en sociale verbindingen te stimuleren.
Dat weet Gan ook uit eigen ervaring: als klassiek geschoold pianiste geeft ze zelf ook muziektherapie. Met haar pianoleerlingen bezoekt ze regelmatig verzorgingshuizen en instellingen voor langdurige zorg. Niet alleen ouderen ziet zij ervan opknappen, de muziek heeft ook “mijn spirituele groei gestimuleerd en mijn geloof verrijkt”.
Artsen in Montréal, zo weet Gan te vertellen, werken inmiddels zelfs samen met het plaatselijke symfonieorkest om muziek als medicijn voor te schrijven. Op doktersrecept kunnen patiënten daar dan twee gratis concertkaartjes krijgen.
Nog meer voordelen zouden kunnen voortkomen uit het luisteren naar of zingen van sacrale muziek, denkt Gan. Zij definieert ‘sacrale muziek’ breed: dat is volgens haar elke vorm van muziek – van gezang en klassiek tot jazz en gospel – die bijdraagt aan de plechtigheid en schoonheid van de Mis, die diepere reflectie op de schriftlezingen en de homilie bevordert, en die God verheerlijkt.
Gan geeft direct ook toe dat dit bijzondere voordeel wetenschappelijk lastig te bewijzen is. Zowel de waarneming van muziek door luisteraars of musici als hun uiteenlopende niveaus van spirituele vorming zijn nogal subjectief en moeilijk te meten. Gan: “Maar minstens helpt het luisteren naar of uitvoeren van sacrale muziek iemand groeien in geloof en in liefde voor God.”
Ook paus Leo XIV brak onlangs een lans voor de sacrale muziek, tijdens een toespraak in het kader van de jubeljaarviering voor koren eind november. Hij benadrukte daarbij dat liturgische muziek een “kostbare dienst” is, die koorzangers niet alleen met talent, maar vooral met een “diep geestelijk leven” moeten dragen. Volgens hem is hun roeping “anderen binnen te leiden in de lofprijzing van God” en de gelovigen te helpen “voller deel te nemen aan de liturgie door het gezang”.
Hij herinnerde aan Augustinus’ woorden “cantare amantis est” (“zingen behoort toe aan wie liefhebben”) en verklaarde dat juist de liefde van Christus de ware bron en inspiratie vormt voor kerkelijk zingen. Liturgische muziek is daarom nooit louter optreden, maar “een instrument van gebed en vreugde” dat de nieuwe levensvreugde in Christus tot uitdrukking brengt.
“Het koor is een kleine familie van individuen die verbonden zijn door hun liefde voor muziek en de dienst die ze verlenen. Vergeet echter niet dat de gemeenschap je grotere familie is. Je staat niet op het podium, maar maakt deel uit van die gemeenschap en streeft ernaar haar te helpen groeien in eenheid door haar leden te inspireren en te betrekken.”
Leo waarschuwde tegen “de bekoring van uiterlijk vertoon”, dat de actieve deelname van het volk van God belemmert, en riep koorzangers op conciliedocumenten over heilige muziek zorgvuldig te bestuderen. Wanneer verschillende stemmen zich verenigen tot één lofzang, zei hij, wordt het koor een lichtend symbool van de Kerk zelf, die in liefde tot één harmonie wordt gevormd. (KN/CNA)
