Tijdens de algemene audiëntie van 27 mei legde paus Leo XIV uit waarom de liturgie zich steeds heeft aangepast aan de behoeften en omstandigheden van de tijd.
In de encycliek Mediator Dei schrijft paus Pius XII dat de Kerk “een levend organisme is en dus ook in zaken die de heilige liturgie aangaan, een groei, een ontplooiing en ontwikkeling doormaakt; zij past zich aan en conformeert zich aan de behoeften en omstandigheden, die met de tijd veranderen”.
In volledige continuïteit met dit principe erkent het Tweede Vaticaans Concilie in het voorwoord van de constitutie Sacrosanctum Concilium het als een “taak zich ook bezig te houden met de vernieuwing en bevordering van de liturgie”.
Om de gelovigen toegang te geven tot de genadegaven die door de liturgie worden geschonken, wijst Sacrosanctum Concilium de te volgen richting aan: “de gezonde traditie bewaren en toch de weg openen voor een legitieme vooruitgang”.
Het concilie onderscheidt binnen de liturgie “een onveranderlijk deel, dat namelijk van Godswege is ingesteld”, van “gedeelten die aan veranderingen onderhevig zijn, en die in de loop van de tijden kunnen of zelfs moeten gewijzigd worden, als er elementen zijn ingeslopen, die minder goed beantwoorden aan de innerlijke aard van de liturgie of minder doelmatig zijn geworden”.
‘De eredienst van de Kerk heeft zich “geïncarneerd” in de culturele vormen van elke tijd’
Dergelijke veranderingen hebben zich door de eeuwen heen voortdurend voorgedaan om de gelovigen vruchtbaar te laten deelnemen aan het paasmysterie van Christus, fundament van het christelijk geloof.
De eredienst van de Kerk heeft zich aldus “geïncarneerd” in de culturele vormen van elke tijd en is in staat geweest deze te beïnvloeden en zelfs te transformeren. Zo is de liturgie eeuwenlang een motor van evangelisatie geweest.
Vandaag moet deze kracht opnieuw worden vernieuwd in continuïteit met de authentieke en levende katholieke traditie, dat wil zeggen volgens een dynamiek die de gelovigen wil binnenleiden in de volheid van de waarheid.
Daarom begrijpt men waarom de concilievaders hebben aanbevolen dat de herziening van de riten, wanneer deze beantwoordt aan “een werkelijk en duidelijk nut voor de Kerk”, altijd moet worden uitgevoerd, erop lettend “dat de nieuwe vormen als het ware organisch voortkomen uit de reeds bestaande vormen”.
Voor het welzijn van heel de Kerk moet elke hervorming altijd “voorafgegaan worden door een nauwkeurig theologisch, historisch en pastoraal onderzoek”. En om verwarring onder de gelovigen te vermijden, mag niemand op eigen initiatief iets toevoegen, weglaten of veranderen op liturgisch gebied.
De vooruitgang waarnaar het conciliedocument verwijst, brengt de kerkelijke gemeenschap geenszins in gevaar; zij wil deze juist bevestigen en bevorderen. Ik spoor daarom allen aan, in het bijzonder de priesters, steeds die eerbied voor de teksten en voorschriften van de liturgie te bewaren die voortkomt uit een innerlijke houding van beschikbaarheid en vertrouwen op God. (Vert./bew. Susanne Kurstjens)
