Tijdens de algemene audiëntie van 26 augustus legde paus Leo XIV waarom een hervorming van de liturgie werd doorgevoerd tijdens het Tweede Vaticaans Concilie.
In deze laatste catechese over het conciliedocument Sacrosanctum Concilium wil ik stilstaan bij de redenen waarom de concilievaders een hervorming van de liturgie wilden bevorderen. In dit verband is de derde brief vanuit het Concilie verhelderend, die kardinaal Montini in 1962 aan de gelovigen van zijn bisdom stuurde.
De liturgie – zo schreef hij – “is een oprechte uitdrukking van zowel het goddelijke als het menselijke. Zij is taal. Enerzijds is zij een middel waardoor het goddelijke wordt onderwezen, anderzijds is zij een stem die met God in gesprek treedt. Het is duidelijk dat zij haar onderwijzende functie niet kan opgeven en niet zonder de mogelijkheid kan om het geloof en de vroomheid op een spontaan verstaanbare wijze tot uitdrukking te brengen.”
Vanuit deze overtuiging stelde de toekomstige paus, de heilige Paulus VI, dat de gelovigen “niet langer stom en passief kunnen en mogen blijven. Hun lichamelijke aanwezigheid kan niet samengaan met hun geestelijke afwezigheid”.
Het is duidelijk dat deze uitspraken overeenstemmen met wat in de concilietekst staat: “Daarom geeft de Kerk zich alle zorg en moeite, dat de christengelovigen dit geheim van het geloof niet als buitenstaanders of als zwijgende toeschouwers bijwonen, maar dat zij het door de riten en gebeden goed leren begrijpen en daardoor bewust, godvruchtig en actief deelnemen aan de heilige handeling.”
“Dat zij door Gods woord onderwezen worden, zich voeden aan de tafel van ‘s Heren Lichaam en God dank brengen, dat zij het onbevlekt Offer opdragen niet alleen door de handen van de priester, maar ook tezamen met hem, en zo zichzelf leren offeren, dat zij eindelijk steeds meer door Christus de Middelaar uitgroeien tot een volmaakte eenheid met God en met elkaar.”
‘De liturgie is door de eeuwen heen altijd onderhevig geweest aan ontwikkelingen en veranderingen’
In deze woorden komt een vernieuwd bewustzijn van de waarde van de liturgie naar voren. Door de rituele handelingen van de Kerk wordt de mogelijkheid geboden om de ware relatie met God te beleven en in contact te treden met de heilsgebeurtenis. Omdat de gebaren en woorden van de heilige liturgie beslissend zijn om deze ervaring werkelijkheid te laten worden, kan de deelname van de gelovigen niet passief zijn.
Uit deze overtuiging ontstond de noodzaak om de rijkdom van de Bijbelse teksten en gebeden voor alle gelovigen beter beschikbaar te maken en de ordening van de vieringen eenvoudiger en overzichtelijker te maken dan in de toen geldende liturgische boeken.
De liturgie is immers, omdat zij een levende werkelijkheid is, door de eeuwen heen altijd onderhevig geweest aan ontwikkelingen en veranderingen. Het leergezag heeft haar vormen aangepast aan de behoeften van verschillende tijdperken.
Het is daarom niet verwonderlijk dat ook het Tweede Vaticaans Concilie, met het grootste respect voor het erfgoed van de traditie en juist om dit erfgoed beter toegankelijk te maken, een herziening van de liturgische boeken noodzakelijk achtte.
Overigens ontstond de wens voor een “algemene hervorming” niet plotseling, maar kwam deze al tot uitdrukking in het optreden van de pausen die elkaar vanaf het begin van de twintigste eeuw opvolgden, in overeenstemming met de verlangens van de liturgische beweging.
De liturgische hervorming die door het Tweede Vaticaans Concilie werd bevorderd, staat dus in het verlengde van de levende traditie van de Kerk. Een juiste interpretatie ervan maakt het ook mogelijk de misvattingen af te wijzen die zich in sommige delen van de Kerk in de periode na het Concilie hebben voorgedaan en die helaas soms ook vandaag nog voorkomen, doordat bepaalde beginselen die aan de basis van de hervorming lagen, worden verabsoluteerd of verkeerd worden begrepen.
Het is daarom bij uitstek de verantwoordelijkheid van de herders, van de bisschoppen maar ook van iedere afzonderlijke priester, om een liturgie te bewaren en te bevorderen die, met respect voor de liturgische normen, uitblinkt door eenvoud en zo de ene, heilige, katholieke en apostolische Kerk zichtbaar maakt.
Een dergelijke liturgie zal ook een fundamenteel middel voor evangelisatie zijn: het instrument van genade waardoor wij kunnen leren onszelf aan te bieden en waardoor wij, door de bemiddeling van Christus, vervolmaakt worden in de eenheid met God en met elkaar. (Vertaling: Susanne Kurstjens)
